Isang Makabuluhang EBOLUSYON

Kakaibang uri ang sineng nilikha, kaakibat nito'y seryoso at walang bahid na komersiyalismo. Ang Ebolusyon Ng Isang Pamilyang Pilipino (Sine Olivia, 2004), obra ni Lav Diaz, ay isang masusing obserbasyon sa pagbagsak at pagbangon ng pamilya ng mga magsasakang sumasalamin sa kahirapang nanunuot sa lipunan kaalinsabay ng mga kaganapan sa bansang Pilipinas mula taong 1971 hanggang 1987. Sa humigit kumulang na sampung oras, ay naging saksi ang mga manonood sa pagyabong ng katauhan ni Raynaldo (Elyan De Vera), ang pangunahing tauhan ng kuwento. Ipinakilala tayo ng pelikula kay Puring (Angie Ferro) mula sa mapag-anyayang tanawin ng mga bukirin nang dekada '70 abot sa mabangis na mga lansangan ng lungsod sa rehimeng Marcos hanggang sa tuluyang paglayas ng mga ito sa kalagitnaan ng dekada '80. Nagsimula ang lahat sa di pagkakaunawaan sa gitna ng ilang mga miyembro ng pamilyang kinasangkutan ni Hilda (Marife Neceisito), ang baliw na ina ni Raynaldo, hindi nito mapapangatawanan ang pagpapalaki sa anak. Sinisisi ni Puring si Hilda sa pagkamatay ng kanyang asawa at sa pagdadala ng kamalasan sa pamilya. Sa unang dalawang oras ng pelikula ay ating nasaksihan ang mga suliraning nakabalot sa pamilya. Nariyan ang pagpilit ni Kadyo (Pen Medina), ang tiyuhin ni Raynaldo na mamasukan sila sa minahan ng ginto dahil sa patuloy na pagbagsak ng pinagkakakitaang bukirin. Kasama din ang pagtanggi ni Kadyo na sumama sa grupo ng mga rebeldeng nag-aalsa laban sa pamahalaan. Lumaking pipi si Raynaldo at pinagdesisyunang ipasok ni Puring ang apong si Anna (Sigrid Bernardo) na manilbihan bilang katulong sa isang mayamang pamilya. Unti-unting sumidhi ang pagnanasa ni Kadyo na maghukay ng ginto hanggang sa makulong ito sa salang pagnanakaw. Ang huling bahagi ng pelikula ay umikot sa paghahanap ng kanyang pamilya kay Raynaldo at sa pakikipagsapalaran ni Kadyo sa siyudad. Sa bawat pagbalangkas ng mga insidenteng pinagdaanan ng mga tauhan ay sinundan sa pamamaraang dokyumentaryo. Dito ay pinagbigkis ang mga pangyayaring pulitikal sa bansa at ang masalimuot na karanasan ng mga tauhan.

Maaring kuwestiyunin ang kahabaan ng Ebolusyon at maaring ikumpara ito sa isang teleserye, ang pagpapakita ng halos isang oras ng mga tagpong salat sa dayalogo at mga eksenang ipinapakita ang mga tauhan na nagsasaka o di kaya'y naglilibot sa kagubatan. Ang walang patumanggang pagsunod ng kamera sa walang humpay na paglalakad sa palibot ng siyudad. Mahalaga ang mga tagpong ito sa pagbasa natin sa kanilang mga damdamin at suliranin. Epektibo din ang eksena kung saan pinapanood ni Kadyo sa telebisyon ang isang panayam kay direktor Lino Brocka, isang militanteng taga-industriya na tahasang lumaban sa diktaturya. Higit nitong napagyaman ang pumapaimbulog na kahirapang tinatamasa ng mga tauhan sa pelikula. Dahilan sa halos nalunod ng impresibong naratibo ng pelikula ang karamihan sa pagganap, at dahilan sa ang kanyang karakter ang dumanas ng masidhing mga karanasan, natatangi ang pagganap na ipinamalas ni Pen Medina bilang Kadyo. Masasaksihan ito sa mga eksena sa siyudad na diretsong tumakbo ng mahigit dalawampung minuto sa kabuuan ng pelikula. Tinutukan ito ng husto kung kaya't nangibabaw siya ng husto kumpara sa ibang tauhan ng Ebolusyon. Kapuri-puri din ang talino ni Angie Ferro sa papel ni Puring. Di malilimutan ang tagpo kung saan isa-isa nitong tinitingnan ang mga larawan ng kanyang pamilya. Subalit ang lahat ng papuri ay nararapat ibahagi sa direktor ng pelikulang si Lav Diaz. Sa Eboulsyon mababanaag ang kanyang henyo sa paglikha ng maipagmamalaking obra, sa paggamit ng modernong pamamaraan sa pagsasalaysay tulad halimbawa nang ipakita ang pakikinig ng pamilya sa isang dramang panradyo at ang pagsasanib ng mga tagpo sa loob mismo ng istasyon kung saan isinasadula ang palatuntunan. Ipinakita ng Ebolusyon ang pagharap ng mga mamamayan sa paghihirap ng lipunan taliwas sa melodramatikong pamamaraan ngunit hitik sa emosyong kailanma'y hindi matatagpuan sa mga naglipanang teleseryeng namamayagpag sa telebisyong Pilipino.

Panulat, Editing at Direksiyon: Lav Diaz
Sinematograpiya: Bahaghari, Paul Tanedo at Larry Miranda (Black & White, DV)
Disenyong Pamproduksiyon: Rishab Tibon, Jun Sabayton at Patty Eustaquio
Prodyuser: Sine Olivia